Trẻ chậm lớn: khi nào cần lo

Lo con chậm lớn là nỗi lo của rất nhiều cha mẹ. Nhưng cách đánh giá quan trọng hơn cảm giác.

Cách đánh giá đúng

Theo dõi bằng biểu đồ tăng trưởng theo tuổi và giới.

Điều đáng chú ý

• Đường tăng trưởng có đều không — chứ không phải một điểm đơn lẻ.
• Trẻ nhỏ con nhưng tăng đều theo đường của mình thường ít đáng lo.
• Điều đáng lo là khi đường tăng trưởng chững lại hoặc đi xuống so với xu hướng trước đó.
• So sánh trẻ với chính trẻ, không so với con nhà hàng xóm.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám

• Không tăng cân trong thời gian dài.
• Sụt cân.
• Đường tăng trưởng chững lại rõ rệt.
• Chiều cao không tăng như mong đợi.
• Ăn rất kém kéo dài.
• Kèm mệt mỏi, xanh xao.
• Kèm hay ốm, mỗi đợt đều nặng.
• Kèm tiêu chảy kéo dài, phân bất thường.
• Kèm nôn nhiều.
• Kèm ngáy to, thở miệng, có khoảng ngừng thở khi ngủ.
• Chậm phát triển vận động, chậm nói.
• Cha mẹ thấy lo lắng về sự phát triển của trẻ.

Các nguyên nhân cần được đánh giá

Ăn không đủ

• Biếng ăn.
• Bữa ăn không đủ năng lượng hoặc không cân đối.
• Uống quá nhiều sữa hoặc nước ngọt làm no, ăn kém.
• Ăn vặt sát bữa chính.

Vấn đề hấp thu

• Bệnh lý đường ruột.
• Không dung nạp một số thực phẩm.
• Tiêu chảy kéo dài.
• Nhiễm ký sinh trùng.

Bệnh nền

• Bệnh tim bẩm sinh.
• Bệnh thận.
• Bệnh nội tiết.
• Bệnh hô hấp mạn.
• Nhiễm trùng mạn tính.
• Thiếu máu, thiếu vi chất.

Vấn đề về miệng họng và giấc ngủ

• VA và amidan quá phát — trẻ ngáy to, thở miệng, ngủ không yên, chậm lớn.
• Vấn đề răng miệng làm khó nhai.
• Nuốt khó.

Hoàn cảnh

• Bữa ăn căng thẳng, bị ép ăn.
• Khó khăn về điều kiện sống.

Vì sao không nên tự bổ sung

• Cần tìm nguyên nhân trước.
• Bổ sung nhiều loại cùng lúc có thể gây thừa và gây hại.
• Một số vi chất thừa gây độc.
• Che mờ vấn đề thật sự.
• Tốn kém mà không giải quyết được gốc.

Nên đi khám để được đánh giá và chỉ định nếu thực sự cần.

Về việc ép ăn

Ép ăn thường phản tác dụng.

• Làm trẻ sợ bữa ăn.
• Bữa ăn thành cuộc chiến.
• Trẻ ăn kém hơn về lâu dài.
• Ảnh hưởng tới quan hệ với thức ăn.
• Gây căng thẳng cho cả nhà.

Cách hỗ trợ bữa ăn của trẻ

Về không khí bữa ăn

• Cho trẻ ăn cùng gia đình.
• Không khí thoải mái, không thúc giục.
• Không dùng màn hình khi ăn.
• Người lớn ăn ngon miệng — trẻ học từ đó.
• Không bình luận về việc trẻ ăn ít hay nhiều.

Về cách cho ăn

• Phần nhỏ trên đĩa nhỏ — đĩa đầy làm trẻ nản.
• Cho thêm nếu trẻ muốn.
• Ăn đúng giờ, tạo nếp.
• Không cho ăn vặt sát bữa chính.
• Hạn chế sữa và nước ngọt trước bữa ăn.
• Để trẻ tự xúc khi đủ tuổi — dù bẩn và chậm.

Về món ăn

• Đa dạng, đủ nhóm thực phẩm.
• Có nguồn đạm trong mỗi bữa.
• Thêm dầu vào món ăn của trẻ nhỏ.
• Món trẻ thích xen với món mới.
• Kiên nhẫn giới thiệu món mới nhiều lần — trẻ có thể cần thử nhiều lần mới chấp nhận.
• Cho trẻ tham gia chọn món, nấu ăn.
• Trình bày hấp dẫn, nhiều màu sắc.

Bữa phụ

• Bữa phụ lành mạnh, giàu năng lượng — sữa chua, phô mai, chuối, bánh mì.
• Cách bữa chính đủ xa.
• Hạn chế bánh kẹo, nước ngọt.

Các yếu tố khác

• Ngủ đủ giấc theo tuổi — giấc ngủ quan trọng cho phát triển.
• Cho trẻ vận động, chơi ngoài trời.
• Tiêm chủng đầy đủ.
• Tẩy giun theo khuyến cáo.
• Xử lý các đợt ốm kịp thời.
• Không hút thuốc trong nhà.

Chuẩn bị khi đưa trẻ đi khám

• Sổ theo dõi cân nặng chiều cao — hoặc các số đo đã ghi.
• Ăn uống thế nào, một ngày ăn gì.
• Bú sữa bao nhiêu, uống gì.
• Có tiêu chảy, nôn, táo bón không.
• Ngủ thế nào, có ngáy không.
• Có hay ốm không, mỗi đợt thế nào.
• Phát triển vận động, ngôn ngữ thế nào.
• Sổ tiêm chủng.
• Các sản phẩm bổ sung đang dùng.
• Tiền sử gia đình — chiều cao của bố mẹ.

Một điều cần nói với cha mẹ

Lo con chậm lớn xuất phát từ tình thương — nhưng lo lắng quá mức có thể làm bữa ăn thành áp lực.

Đưa trẻ đi khám để được đánh giá đúng thường giúp cha mẹ yên tâm hơn nhiều so với tự lo và tự bổ sung.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Điều đáng chú ý là đường tăng trưởng chững lại, không phải con số thấp nhưng ổn định.
2. Đừng ép ăn — ép ăn làm trẻ sợ bữa ăn và ăn kém hơn về lâu dài.
3. Đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tự bổ sung nhiều loại.

Câu hỏi thường gặp