Các chỉ số sức khoẻ quan trọng hơn con số cân nặng

Nhiều người dồn hết chú ý vào con số trên cân — trong khi có những chỉ số nói về sức khoẻ nhiều hơn hẳn.

Vì sao cân nặng không đủ

• Không phân biệt được mỡ với cơ.
• Không cho biết mỡ phân bố ở đâu.
• Không nói gì về mạch máu, về chuyển hoá.
• Dao động hằng ngày chủ yếu do nước.
• Hai người cùng cân nặng có thể có sức khoẻ rất khác nhau.

Các chỉ số nên theo dõi

Huyết áp

• Đơn giản, rẻ, và quan trọng bậc nhất.
• Huyết áp cao thường không có triệu chứng trong nhiều năm.
• Nên đo định kỳ, ghi sổ.
• Giảm cân, giảm muối và vận động thường cải thiện rõ.

Đường huyết

• Nhiều người có đường huyết cao nhiều năm mà không biết.
• Nên kiểm tra định kỳ, nhất là khi có yếu tố nguy cơ.
• Các dấu hiệu cần chú ý — khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, vết thương lâu lành, nhìn mờ.

Mỡ máu

• Cũng thường không có triệu chứng.
• Nên kiểm tra theo khuyến cáo của bác sĩ.
• Thay đổi lối sống có ảnh hưởng rõ.

Chức năng gan, thận

• Gan nhiễm mỡ có liên quan tới cân nặng và lối sống.
• Men gan bất thường nên được bác sĩ đánh giá — không tự uống thuốc bổ gan.

Thể lực

• Leo cầu thang có hụt hơi không.
• Đi bộ được bao xa mà không phải nghỉ.
• Có làm được việc thường ngày dễ dàng không.
• Sức cơ — có đứng lên từ ghế thấp dễ không.

Thể lực là chỉ số có ý nghĩa lớn mà không cần máy móc gì để theo dõi.

Giấc ngủ

• Ngủ đủ không, có tỉnh giấc nhiều không.
• Có ngáy to kèm buồn ngủ ban ngày không — nhóm dấu hiệu nên đi khám.
• Sáng dậy có thấy đỡ mệt không.

Các chỉ số khác tuỳ trường hợp

• Chức năng tuyến giáp.
• Công thức máu.
• Axit uric nếu có gút.
• Các chỉ số bác sĩ đề nghị theo tình trạng cụ thể.

Điều quan trọng: các chỉ số cải thiện trước cân nặng

Đây là điều nhiều người không biết và dễ nản.

• Khi bắt đầu ăn uống hợp lý hơn và vận động đều đặn, huyết áp, đường huyết, mỡ máu thường cải thiện khá sớm.
• Trong khi cân nặng có thể chưa thay đổi nhiều.
• Thể lực và giấc ngủ cũng cải thiện trước.

Vì vậy đừng đánh giá nỗ lực của mình chỉ bằng con số trên cân.

Đọc kết quả xét nghiệm

Nguyên tắc

• Đừng tự tra cứu và tự kết luận.
• Một chỉ số lệch nhẹ không phải lúc nào cũng có ý nghĩa.
• Kết quả phải được đọc trong bối cảnh — tuổi, giới, bệnh nền, thuốc đang dùng.
• Xu hướng qua nhiều lần quan trọng hơn một con số đơn lẻ.

Nên hỏi bác sĩ

• "Kết quả này có ý nghĩa gì với tôi?"
• "Có cần làm gì thêm không?"
• "Tôi nên thay đổi gì trong lối sống?"
• "Bao lâu nên kiểm tra lại?"
• "Có cần dùng thuốc không, và vì sao?"

Lưu giữ và theo dõi

• Giữ tất cả kết quả theo thứ tự thời gian.
• Chụp ảnh lưu trong điện thoại.
• Mang theo khi đi khám lần sau.
• Ghi lại các chỉ số quan trọng để thấy xu hướng.
• Ghi kèm cân nặng và vòng bụng cùng thời điểm.

Về việc làm nhiều xét nghiệm

Nhiều hơn không đồng nghĩa với tốt hơn.

• Xét nghiệm không cần thiết có thể cho kết quả lệch nhẹ không có ý nghĩa.
• Dẫn tới lo lắng và các thăm dò tiếp theo không cần thiết.
• Nên hỏi bác sĩ: ở tuổi tôi và với tình trạng của tôi, nên kiểm tra những gì?

Khi nào cần đi khám

• Chưa từng kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu.
• Có tiền sử gia đình đái tháo đường, bệnh tim mạch.
• Vòng bụng tăng dần.
• Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không chủ ý.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Ngáy to kèm buồn ngủ ban ngày.
• Khó thở khi gắng sức tăng dần.
• Muốn có kế hoạch thay đổi cân nặng an toàn.
• Đang có bệnh mạn tính.

Điều quan trọng hơn tất cả các chỉ số

Chỉ số chỉ giúp phát hiện — thay đổi lối sống mới là thứ tạo ra khác biệt.

• Ăn uống cân đối, nhiều rau xanh, hạn chế muối và đường.
• Vận động đều đặn.
• Ngủ đủ.
• Không hút thuốc.
• Hạn chế rượu bia.
• Quản lý căng thẳng.
• Uống thuốc đều nếu đã được chỉ định.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Huyết áp, đường huyết và mỡ máu nói về sức khoẻ nhiều hơn con số trên cân.
2. Các chỉ số thường cải thiện trước khi cân nặng thay đổi nhiều — đừng đánh giá nỗ lực chỉ bằng cân.
3. Đừng tự tra cứu kết quả rồi tự kết luận — hỏi bác sĩ về ý nghĩa trong trường hợp của mình.

Câu hỏi thường gặp