Cân nặng ở trẻ em: theo biểu đồ tăng trưởng

Cân nặng của trẻ là điều nhiều cha mẹ lo lắng — và cũng là nơi dễ so sánh sai nhất.

Không dùng chuẩn người lớn cho trẻ

Trẻ em cần được đánh giá theo biểu đồ tăng trưởng riêng theo tuổi và giới.

• Cơ thể trẻ thay đổi liên tục theo giai đoạn phát triển.
• Có giai đoạn tăng nhanh, có giai đoạn chững lại — đều là bình thường.
• Trẻ dậy thì có những thay đổi lớn về hình thể.

Điều quan trọng nhất: đường tăng trưởng

Không phải một điểm đơn lẻ — mà là đường đi qua thời gian.

• Trẻ đi đều theo một đường của mình là dấu hiệu tốt, kể cả khi đường đó thấp hoặc cao hơn trung bình.
• Điều đáng chú ý là khi đường tăng trưởng đột ngột đi chệch — chững lại hoặc vọt lên bất thường.
• So sánh trẻ với chính trẻ, không so với con nhà hàng xóm.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám

• Không tăng cân trong thời gian dài.
• Sụt cân.
• Đường tăng trưởng chững lại rõ rệt.
• Tăng cân rất nhanh bất thường.
• Chiều cao không tăng như mong đợi.
• Ăn rất kém kéo dài.
• Kèm mệt mỏi, xanh xao.
• Kèm hay ốm, ốm nặng.
• Kèm ngáy to, thở miệng, có khoảng ngừng thở khi ngủ.
• Kèm khát nhiều, tiểu nhiều.
• Cha mẹ thấy lo lắng về sự phát triển của trẻ.

Vì sao không nên tự cho trẻ ăn kiêng

Đây là điều quan trọng cần nói rõ.

• Trẻ đang lớn cần đủ dinh dưỡng cho phát triển thể chất và trí não.
• Cắt giảm không đúng cách có thể ảnh hưởng tới chiều cao và sự phát triển.
• Dễ dẫn tới thiếu vi chất.
• Có thể gây ra quan hệ không lành mạnh với thức ăn — ảnh hưởng lâu dài.

Mọi thay đổi về chế độ ăn của trẻ nên có tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Cách tiếp cận lành mạnh cho cả nhà

Nguyên tắc: thay đổi thói quen của cả gia đình, không nhắm riêng vào trẻ.

Về ăn uống

• Cả nhà ăn nhiều rau xanh, trái cây.
• Ăn cơm cùng nhau, không vừa ăn vừa xem màn hình.
• Hạn chế đồ uống có đường — nước ngọt, trà sữa.
• Hạn chế đồ chiên rán, đồ ăn nhanh.
• Không dùng đồ ăn làm phần thưởng hoặc hình phạt.
• Không ép trẻ ăn hết bằng mọi giá.
• Để trẻ học cách nhận biết khi nào no.
• Bữa phụ lành mạnh thay vì bánh kẹo.

Về vận động

• Cho trẻ chơi ngoài trời nhiều hơn.
• Chọn hoạt động trẻ thích — vui quan trọng hơn là tập đúng bài.
• Cả nhà cùng vận động — đi bộ, đạp xe, chơi thể thao.
• Giới hạn thời gian dùng màn hình.
• Không dùng vận động như hình phạt.

Về giấc ngủ

• Ngủ đủ giờ theo tuổi.
• Giờ ngủ đều đặn.
• Không dùng màn hình sát giờ ngủ.
• Thiếu ngủ ở trẻ có liên quan tới cân nặng.

Cách nói chuyện với trẻ

Đây là phần quan trọng mà hay bị làm sai.

Nên

• Nói về sức khoẻ và thói quen, không nói về cân nặng hay ngoại hình.
• "Cả nhà mình ăn nhiều rau hơn nhé" thay vì "con phải giảm cân".
• Khen nỗ lực, không khen ngoại hình.
• Cho trẻ tham gia chọn món, nấu ăn.
• Làm gương — trẻ học từ hành vi của người lớn.

Không nên

• Không chê bai ngoại hình của trẻ.
• Không so sánh với anh chị em hoặc bạn bè.
• Không bình luận về cân nặng trước mặt người khác.
• Không nói về việc ăn kiêng của bản thân trước mặt trẻ một cách tiêu cực.
• Không dùng thức ăn để dỗ dành hoặc trừng phạt.

Chê bai về cân nặng ở tuổi nhỏ có thể để lại ảnh hưởng lâu dài — về lòng tự trọng và về quan hệ với thức ăn.

Dấu hiệu cần chú ý ở thanh thiếu niên

Rối loạn ăn uống thường bắt đầu ở tuổi này.

• Sụt cân nhiều trong thời gian ngắn.
• Ám ảnh về cân nặng, hình thể.
• Tránh ăn cùng gia đình.
• Bỏ bữa, ăn rất ít, cắt cả nhóm thực phẩm.
• Vào nhà vệ sinh ngay sau khi ăn.
• Tập luyện quá mức.
• Mất kinh ở nữ.
• Thu mình, thay đổi tính cách.

Đây là tình trạng cần được hỗ trợ y tế và tâm lý — không phải chuyện "làm dáng" đơn thuần.

Một điều cần nói với cha mẹ

Rất nhiều cha mẹ lo con gầy quá hoặc mập quá — và lo lắng đó xuất phát từ tình thương.

Nhưng cách thể hiện quan trọng.

Tập trung vào việc cả nhà ăn uống lành mạnh và vận động cùng nhau hiệu quả hơn nhiều so với nhắc nhở trẻ về cân nặng.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Theo dõi đường tăng trưởng theo thời gian, không so sánh một điểm với trẻ khác.
2. Không tự cho trẻ ăn kiêng — mọi thay đổi cần tư vấn y tế.
3. Nói về thói quen của cả nhà, không nói về cân nặng của trẻ — chê bai có thể để lại ảnh hưởng lâu dài.

Câu hỏi thường gặp