Khám sức khoẻ định kỳ: những gì nên theo dõi ngoài cân nặng

Cân nặng là một con số dễ đo, nên dễ được chú ý quá mức.

Nhưng sức khoẻ là bức tranh rộng hơn — và nhiều chỉ số quan trọng hơn cân nặng.

Những chỉ số nên theo dõi

Tự theo dõi được tại nhà

• Vòng bụng — phản ánh mỡ nội tạng, có khi ý nghĩa hơn cân nặng.
• Huyết áp — nếu có máy đo tại nhà và được bác sĩ hướng dẫn.
• Cân nặng theo xu hướng, không phải từng con số.
• Quần áo mặc vừa thế nào.
• Sức bền trong việc hằng ngày.
• Giấc ngủ và mức năng lượng.
• Tâm trạng.

Cần cơ sở y tế

• Đường huyết.
• Mỡ máu.
• Chức năng gan, thận.
• Công thức máu.
• Chức năng tuyến giáp khi có chỉ định.
• Các thăm dò tầm soát theo tuổi và yếu tố nguy cơ — bác sĩ sẽ tư vấn cái nào phù hợp.

Không tự đi làm hàng loạt xét nghiệm — nên khám và nghe tư vấn về cái nào cần cho mình.

Vòng bụng — chỉ số hay bị bỏ qua

• Đo ngang rốn, sau khi thở ra nhẹ nhàng, thước không siết chặt.
• Đo cùng thời điểm trong ngày, tốt nhất là buổi sáng.
• Có người cân nặng không cao nhưng mỡ bụng nhiều — nhóm này vẫn có nguy cơ.
• Vòng bụng giảm trong khi cân không đổi là tiến bộ thật.
• Ngưỡng cụ thể nên hỏi bác sĩ — khác nhau theo giới và theo nhóm dân cư.

Chuẩn bị trước khi đi khám

• Ghi lại các triệu chứng — bắt đầu khi nào, thay đổi thế nào.
• Cân nặng theo thời gian.
• Danh sách đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng — kể cả thuốc nam, thuốc bắc, thuốc tự mua. Mang cả vỏ hộp thì càng rõ.
• Kết quả xét nghiệm cũ.
• Tiền sử bệnh của bản thân và gia đình.
• Thói quen hút thuốc, rượu bia, vận động.
• Viết sẵn các câu hỏi muốn hỏi — dễ quên khi vào phòng khám.
• Hỏi trước xem có cần nhịn ăn không.

Nên hỏi gì khi khám

• "Các chỉ số của tôi có ý nghĩa gì trong trường hợp của tôi?"
• "Tôi cần theo dõi gì và bao lâu một lần?"
• "Tôi nên thay đổi gì trước tiên?"
• "Cân nặng của tôi có phải vấn đề cần xử lý không?"
• "Thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng gì tới cân nặng không?"
• "Tôi có cần gặp chuyên gia dinh dưỡng không?"
• "Mức vận động nào phù hợp với tôi?"
• "Có dấu hiệu nào tôi cần đi khám lại ngay?"

Không ngại hỏi lại nếu chưa hiểu. Hiểu đúng mới làm đúng được.

Hiểu kết quả cho đúng

• Một chỉ số lệch nhẹ không nhất thiết là bệnh — cần đặt trong bối cảnh tổng thể.
• Có chỉ số chỉ cần theo dõi và kiểm tra lại.
• Có chỉ số cải thiện được bằng thay đổi lối sống.
• Không tự tra cứu rồi hoảng hốt — hỏi bác sĩ về ý nghĩa cụ thể.
• Cũng không bỏ qua kết quả bất thường vì "thấy vẫn khoẻ" — nhiều vấn đề không có triệu chứng ở giai đoạn sớm.

Giữ hồ sơ sức khoẻ

• Giữ lại mọi kết quả xét nghiệm và đơn thuốc.
• Xếp theo thời gian — xu hướng qua các năm rất có giá trị.
• Chụp ảnh lưu trên điện thoại để lúc nào cũng mang theo được.
• Ghi lại các lần nằm viện, phẫu thuật, dị ứng thuốc.
• Người nhà nên biết chỗ để hồ sơ — quan trọng khi có việc khẩn.

Tần suất khám và tầm soát

• Không có một con số chung cho mọi người — phụ thuộc tuổi, bệnh sẵn có, tiền sử gia đình và thói quen sinh hoạt.
• Người có bệnh mạn tính thường cần tái khám theo lịch riêng của bác sĩ, không phải theo lịch khám tổng quát.
• Một số thăm dò tầm soát bắt đầu từ những mốc tuổi nhất định — hỏi bác sĩ xem mình đã tới mốc nào.
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh sớm — nói ra, vì điều này có thể làm thay đổi thời điểm bắt đầu tầm soát.
• Đặt lịch nhắc trên điện thoại ngay sau khi khám xong, cho lần kế tiếp.

Những thứ không đo được nhưng quan trọng

• Ngủ có ngon không.
• Có đủ sức làm việc mình muốn không.
• Tâm trạng thế nào.
• Có leo được cầu thang không hụt hơi không.
• Có đau ở đâu thường xuyên không.
• Quan hệ với ăn uống có thoải mái không.
• Có duy trì được thói quen của mình không.

Những điều này nói lên nhiều về sức khoẻ hơn con số trên cân.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Vòng bụng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu nói lên nhiều hơn con số cân.
2. Mang danh sách đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng khi đi khám — kể cả thuốc tự mua.
3. Viết sẵn câu hỏi trước khi đi khám và không ngại hỏi lại nếu chưa hiểu.

Câu hỏi thường gặp