Thuốc có thể ảnh hưởng tới cân nặng

Khi cân thay đổi mà không rõ lý do, thuốc đang dùng là một khả năng ít người nghĩ tới.

Nhưng cần nói rõ ngay: biết điều này không có nghĩa là được tự bỏ thuốc.

Cơ chế chung

Thuốc có thể ảnh hưởng cân nặng theo nhiều cách:

• Tăng cảm giác thèm ăn.
• Gây giữ nước — làm cân tăng mà không phải tăng mỡ.
• Ảnh hưởng chuyển hoá.
• Gây mệt mỏi, buồn ngủ nên vận động ít đi.
• Gây buồn nôn, chán ăn — làm sụt cân.
• Thay đổi vị giác.

Các nhóm thuốc thường được nhắc tới

Không phải ai dùng cũng gặp, và mức độ rất khác nhau giữa từng người.

• Corticoid — đặc biệt khi dùng kéo dài.
• Một số thuốc điều trị tâm thần kinh — thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần kinh.
• Một số thuốc điều trị động kinh.
• Một số thuốc điều trị đái tháo đường.
• Một số thuốc điều trị tăng huyết áp.
• Thuốc nội tiết, thuốc tránh thai — thường liên quan giữ nước hơn là tăng mỡ.
• Một số thuốc kháng histamin.
• Thuốc điều trị tuyến giáp khi liều chưa phù hợp.

Đây là thông tin để biết mà hỏi bác sĩ — không phải để tự suy ra thuốc nào đó là thủ phạm.

Corticoid — điều cần cảnh giác nhất

Corticoid là thuốc quan trọng và cần thiết trong nhiều bệnh. Vấn đề nằm ở việc dùng sai và dùng lén.

Dấu hiệu gợi ý dùng corticoid kéo dài

• Mặt tròn lên, đầy đặn bất thường.
• Tích mỡ ở vùng bụng và gáy trong khi tay chân lại teo nhỏ.
• Da mỏng, dễ bầm tím.
• Vết rạn da màu tím đỏ.
• Trứng cá nhiều.
• Huyết áp tăng, đường huyết tăng.
• Yếu cơ.
• Dễ nhiễm trùng.

Vì sao đáng lo

• Corticoid bị trộn lén vào một số sản phẩm không rõ nguồn gốc — thuốc đông y không nhãn, sản phẩm tăng cân, sản phẩm "giảm đau khớp thần kỳ", thuốc bôi da.
• Người dùng thấy đỡ nhanh nên tin tưởng và dùng kéo dài.
• Ngưng đột ngột sau khi dùng lâu rất nguy hiểm — phải giảm liều theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu nghi ngờ đang dùng sản phẩm chứa corticoid — đi khám, mang theo sản phẩm, và không tự ngưng đột ngột.

Làm gì khi nghi thuốc ảnh hưởng cân nặng

Nên làm

• Ghi lại cân nặng theo thời gian — và thời điểm bắt đầu dùng từng thuốc.
• Ghi cả các triệu chứng khác.
• Lập danh sách đầy đủ mọi thứ đang dùng — thuốc kê đơn, thuốc tự mua, thực phẩm chức năng, thuốc nam, thuốc bắc.
• Nói với bác sĩ ở lần khám tới.
• Hỏi dược sĩ khi lấy thuốc.
• Hỏi xem có lựa chọn thay thế phù hợp không.

Không được làm

• Không tự ngưng thuốc. Nhiều thuốc ngưng đột ngột gây hậu quả nghiêm trọng — bệnh bùng lại, tăng huyết áp vọt, co giật, suy thượng thận.
• Không tự giảm liều.
• Không bỏ cách quãng "cho đỡ tác dụng phụ".
• Không đổi sang thuốc của người khác.
• Không tin lời khuyên bỏ thuốc trên mạng.

Thực phẩm chức năng cũng cần nói ra

Nhiều người chỉ kể thuốc bác sĩ kê mà quên phần này.

• Vitamin, khoáng chất, thuốc bổ mua ngoài.
• Trà giảm cân, viên thảo dược, sản phẩm "mát gan".
• Thuốc nam, thuốc bắc, thuốc gia truyền không nhãn.
• Sản phẩm tăng cân, sữa tăng cân.
• Thuốc mua theo lời mách của người quen.

Những thứ này có thể tương tác với thuốc đang dùng hoặc chính là nguyên nhân thay đổi cân nặng. Mang cả vỏ hộp đi khám là cách rõ ràng nhất.

Cân nhắc hai phía

Bác sĩ cân nhắc giữa lợi ích điều trị và tác dụng không mong muốn.

Có những trường hợp lợi ích của thuốc lớn hơn nhiều so với vài cân tăng thêm — ví dụ thuốc kiểm soát một bệnh nghiêm trọng.

Có trường hợp đổi sang thuốc khác là hợp lý.

Quyết định này thuộc về bác sĩ, sau khi nghe bạn nói về vấn đề mình gặp. Vì vậy việc nói ra là quan trọng — nhiều người chịu đựng im lặng rồi tự ý bỏ thuốc.

Trong khi vẫn phải dùng thuốc

• Giữ chế độ ăn hợp lý — điều này vẫn có tác dụng.
• Duy trì vận động ở mức phù hợp.
• Chú ý muối nếu thuốc gây giữ nước.
• Ngủ đủ.
• Theo dõi cân nặng đều đặn để báo bác sĩ.
• Đi tái khám đúng hẹn.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Một số thuốc có thể ảnh hưởng cân nặng — nhưng mức độ rất khác nhau giữa từng người.
2. Tuyệt đối không tự ngưng hay giảm liều — hãy nói với bác sĩ để được cân nhắc phương án.
3. Cảnh giác với corticoid bị trộn lén trong sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Câu hỏi thường gặp