Tuyến giáp và cân nặng: khi nào nên nghĩ tới

"Chắc tại tuyến giáp" là câu nhiều người nói khi cân thay đổi. Đôi khi đúng, nhưng phần lớn thì không — và chỉ xét nghiệm mới biết.

Tuyến giáp làm gì

Tuyến giáp là tuyến nhỏ ở vùng cổ trước, tiết ra hormone điều hoà nhiều hoạt động của cơ thể — trong đó có tốc độ chuyển hoá, nhịp tim, thân nhiệt, tiêu hoá.

Khi tuyến này hoạt động kém hơn hoặc mạnh hơn bình thường, nhiều hệ cơ quan bị ảnh hưởng cùng lúc — cân nặng chỉ là một trong số đó.

Khi tuyến giáp hoạt động kém

Dấu hiệu thường gặp

• Mệt mỏi kéo dài, ngủ nhiều vẫn mệt.
• Sợ lạnh hơn người xung quanh.
• Tăng cân nhẹ dù ăn không nhiều hơn.
• Da khô, tóc khô, rụng tóc.
• Táo bón.
• Chậm chạp, khó tập trung, hay quên.
• Giọng khàn.
• Phù nhẹ mặt và mí mắt.
• Kinh nguyệt nhiều hơn hoặc bất thường.
• Tâm trạng buồn chán.

Phần tăng cân trong trường hợp này thường không lớn và một phần là do giữ nước — nên không giải thích được các trường hợp tăng cân rất nhiều.

Khi tuyến giáp hoạt động quá mức

Dấu hiệu thường gặp

• Sụt cân dù ăn bình thường hoặc ăn nhiều hơn.
• Tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực.
• Run tay.
• Sợ nóng, ra mồ hôi nhiều.
• Bồn chồn, lo âu, khó ngủ.
• Đi ngoài nhiều lần hơn.
• Yếu cơ, nhất là cơ đùi.
• Mắt lồi, khó chịu ở mắt trong một số trường hợp.
• Kinh nguyệt thưa hoặc ít đi.

Sụt cân nhanh kèm tim đập nhanh là dấu hiệu cần đi khám sớm — không chờ đợi.

Sưng vùng cổ

• Cổ to ra, sưng vùng trước cổ.
• Sờ thấy khối ở cổ.
• Nuốt vướng, khó nuốt.
• Khàn tiếng kéo dài.
• Khó thở khi nằm.

Có các dấu hiệu này thì đi khám — cần được thăm khám và làm các thăm dò phù hợp.

Vì sao không thể tự chẩn đoán

• Các triệu chứng rất chung — mệt mỏi, tăng cân, rụng tóc gặp ở vô số nguyên nhân khác.
• Thiếu máu, thiếu ngủ, trầm cảm, căng thẳng đều có biểu hiện tương tự.
• Chỉ xét nghiệm máu mới xác định được.
• Mức độ bất thường quyết định có cần điều trị hay chỉ theo dõi.

Đi khám thì cần chuẩn bị gì

• Ghi lại cân nặng theo thời gian — thay đổi bao nhiêu trong bao lâu.
• Ghi các triệu chứng và thời điểm bắt đầu.
• Mang theo danh sách thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.
• Nói về tiền sử gia đình — bệnh tuyến giáp có yếu tố gia đình.
• Nói nếu đang mang thai hoặc dự định có thai — tuyến giáp rất quan trọng trong thai kỳ.
• Mang kết quả xét nghiệm cũ nếu có.

Nếu đã được chẩn đoán

• Uống thuốc đúng chỉ định và đúng cách — bác sĩ và dược sĩ sẽ hướng dẫn thời điểm uống.
• Không tự tăng giảm liều vì thấy cân chưa thay đổi.
• Đi tái khám và xét nghiệm theo lịch.
• Nói với bác sĩ về mọi thuốc và thực phẩm bổ sung khác đang dùng — một số ảnh hưởng tới hấp thu thuốc tuyến giáp.
• Điều trị đúng thường cải thiện triệu chứng, nhưng cân nặng không phải lúc nào cũng trở về như cũ hoàn toàn.
• Vẫn cần ăn uống và vận động hợp lý — thuốc không thay thế những việc đó.

Điều nguy hiểm cần tránh

• Không tự mua thuốc tuyến giáp để giảm cân. Đây là việc rất nguy hiểm — có thể gây rối loạn nhịp tim, loãng xương và nhiều hậu quả khác.
• Cảnh giác với sản phẩm giảm cân bị trộn hormone tuyến giáp — đã có những trường hợp như vậy.
• Không dùng thuốc của người khác.
• Không tự bổ sung i-ốt liều cao mà chưa có chỉ định — có thể gây hại.
• Không bỏ thuốc khi thấy đỡ.

Một điều cần nói thẳng

Phần lớn trường hợp tăng cân không phải do tuyến giáp.

Nhưng điều đó không có nghĩa là không nên đi khám — nếu có các dấu hiệu đi kèm, việc xét nghiệm là hợp lý và nên làm.

Vấn đề chỉ là: đừng dừng lại ở giả định "tại tuyến giáp" rồi không làm gì khác.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Chỉ xét nghiệm máu mới xác định được bệnh tuyến giáp — triệu chứng quá chung để tự kết luận.
2. Sụt cân nhanh kèm tim đập nhanh, run tay là dấu hiệu cần đi khám sớm.
3. Tuyệt đối không tự mua thuốc tuyến giáp để giảm cân — rất nguy hiểm cho tim và xương.

Câu hỏi thường gặp