Sụt cân không rõ nguyên nhân: khi nào phải đi khám ngay

Sụt cân mà không cố ý là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất trong y học.

Điều nguy hiểm là nhiều người vui mừng vì nhẹ đi — nhất là người trước đó muốn giảm cân — nên trì hoãn việc đi khám.

Thế nào là sụt cân đáng lo

• Sụt cân mà không thay đổi gì về ăn uống hay vận động.
• Sụt đều đặn qua nhiều tuần, nhiều tháng.
• Sụt rõ rệt trong vài tháng.
• Quần áo rộng ra, người quen nhận xét gầy đi.
• Sụt cân kèm bất kỳ triệu chứng nào khác.

Không đáng lo bằng

• Sụt cân sau khi chủ động thay đổi ăn uống và vận động.
• Dao động vài lạng trong ngày hoặc theo chu kỳ kinh.
• Sụt cân sau một đợt ốm, rồi hồi phục dần.

Các dấu hiệu đi kèm cần chú ý

Sụt cân kèm bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây là lý do đi khám sớm.

Toàn thân

• Sốt kéo dài hoặc sốt về chiều.
• Ra mồ hôi đêm nhiều, ướt áo.
• Mệt mỏi tăng dần.
• Chán ăn kéo dài.
• Nổi hạch.

Hô hấp

• Ho kéo dài trên ba tuần.
• Ho ra máu.
• Khó thở tăng dần.
• Đau ngực.

Tiêu hoá

• Nuốt khó, nuốt vướng, nuốt đau.
• Đau bụng kéo dài.
• Nôn kéo dài.
• Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài — táo bón hoặc tiêu chảy.
• Đi ngoài phân đen hoặc có máu.
• Vàng da, vàng mắt.
• Đầy bụng kéo dài.

Tiết niệu, nội tiết

• Khát nhiều, tiểu nhiều — gợi ý đường huyết cao.
• Tiểu ra máu.
• Tim đập nhanh, run tay, sợ nóng — gợi ý tuyến giáp.

Khác

• Khối u sờ thấy ở bất cứ đâu.
• Đau xương, đau lưng dai dẳng.
• Chảy máu bất thường.
• Nốt ruồi thay đổi.
• Loét lâu lành.
• Thay đổi tâm trạng rõ rệt, buồn chán kéo dài.

Ở người cao tuổi

Sụt cân ở người cao tuổi cần được coi trọng hơn.

• Làm mất cơ nhanh — dẫn tới yếu, dễ ngã, gãy xương.
• Tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Làm chậm hồi phục sau ốm.
• Ảnh hưởng khả năng tự chăm sóc.

Nguyên nhân thường bị bỏ qua

• Vấn đề răng miệng — răng đau, răng giả không vừa làm ăn kém.
• Nuốt khó.
• Giảm vị giác, khứu giác.
• Tác dụng của thuốc đang dùng.
• Buồn chán, cô đơn, ăn một mình.
• Khó đi chợ, khó nấu ăn.
• Sa sút trí tuệ làm quên ăn.
• Khó khăn tài chính.

Nhiều nguyên nhân trong số này giải quyết được — nên việc hỏi kỹ và đi khám rất có giá trị.

Ở trẻ em

• Sụt cân hoặc không tăng cân theo tuổi cần được khám.
• Chú ý nếu trẻ ăn nhiều mà vẫn gầy đi.
• Khát nhiều, tiểu nhiều, đái dầm trở lại — cần khám sớm.
• Mệt, ít chơi hơn bình thường.
• Đi ngoài phân sống kéo dài.

Chuẩn bị gì khi đi khám

• Cân nặng theo thời gian — trước đây bao nhiêu, hiện tại bao nhiêu, trong bao lâu.
• Ghi lại mọi triệu chứng và thời điểm bắt đầu.
• Thay đổi trong ăn uống — ăn kém đi không, có gì khó ăn không.
• Thay đổi trong sinh hoạt, công việc, tâm trạng.
• Danh sách đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng.
• Tiền sử bệnh của bản thân và gia đình.
• Kết quả xét nghiệm cũ nếu có.
• Thói quen hút thuốc, rượu bia.

Ghi ra giấy trước khi đi — dễ quên khi vào phòng khám.

Theo dõi cân nặng cho đúng cách

• Cân mỗi tuần một lần, cùng giờ, cùng điều kiện — sáng sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn.
• Ghi lại thành dãy số để nhìn được xu hướng, không chỉ một con số lẻ.
• Ghi kèm cả cách ăn và sinh hoạt trong tuần đó — để phân biệt sụt cân do thay đổi chủ ý hay không.
• Nhờ người nhà để ý giúp — người ngoài thường nhận ra gầy đi sớm hơn chính mình.
• Giữ lại số liệu cũ — bác sĩ cần biết bạn nặng bao nhiêu sáu tháng hay một năm trước.

Điều không nên làm

• Không chờ xem thêm vài tháng.
• Không mừng vì gầy đi mà bỏ qua.
• Không tự tìm nguyên nhân trên mạng rồi tự yên tâm.
• Không tự dùng thuốc bổ, thuốc kích thích ăn mà chưa biết nguyên nhân.
• Không ngại đi khám vì sợ tốn kém — phát hiện muộn tốn kém hơn nhiều.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Sụt cân không chủ ý là dấu hiệu không được bỏ qua — kể cả khi bạn đang muốn giảm cân.
2. Sụt cân kèm sốt, ho kéo dài, nuốt khó, đi ngoài ra máu hay nổi hạch cần đi khám sớm.
3. Ở người cao tuổi, nhiều nguyên nhân giải quyết được — răng miệng, thuốc, cô đơn, khó nấu ăn.

Câu hỏi thường gặp