Đái tháo đường, tiền đái tháo đường và cân nặng

Cân nặng và đường huyết liên quan với nhau theo cả hai chiều — và hiểu điều này giúp phát hiện vấn đề sớm.

Sụt cân có thể là dấu hiệu sớm

Nhiều người ngạc nhiên khi biết sụt cân có thể là dấu hiệu của đái tháo đường chưa được chẩn đoán.

Nhóm dấu hiệu cần chú ý

• Sụt cân không rõ nguyên nhân dù ăn bình thường hoặc ăn nhiều hơn.
• Khát nhiều, uống nhiều.
• Tiểu nhiều, nhất là ban đêm.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Nhìn mờ.
• Vết thương lâu lành.
• Nhiễm nấm tái đi tái lại.
• Tê bì, châm chích ở bàn tay bàn chân.
• Ăn nhiều mà vẫn đói.

Có nhóm dấu hiệu này thì đi khám sớm — đặc biệt khi sụt cân nhanh ở người trẻ.

Thừa cân và nguy cơ

• Thừa cân, đặc biệt mỡ vùng bụng, làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2.
• Vòng bụng là chỉ số quan trọng — có người cân nặng không cao nhưng mỡ bụng nhiều vẫn có nguy cơ.
• Nguy cơ tăng theo thời gian thừa cân, không chỉ theo mức thừa cân.
• Ít vận động làm tăng nguy cơ độc lập với cân nặng.

Tiền đái tháo đường

Đây là giai đoạn quan trọng nhất — và cũng là giai đoạn nhiều người bỏ lỡ.

• Đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa tới mức chẩn đoán bệnh.
• Thường không có triệu chứng gì — chỉ phát hiện qua xét nghiệm.
• Còn nhiều cơ hội can thiệp.
• Thay đổi lối sống ở giai đoạn này đã được chứng minh giúp giảm đáng kể nguy cơ tiến triển.

Những việc có ý nghĩa nhất

• Giảm một phần cân nặng — không cần giảm nhiều mới có tác dụng.
• Vận động đều đặn — cả tim mạch lẫn kháng lực.
• Giảm đồ uống có đường.
• Tăng rau xanh và thực phẩm ít chế biến.
• Ngủ đủ.
• Bỏ thuốc lá.
• Tái khám theo hẹn để theo dõi.

Ai nên hỏi bác sĩ về tầm soát

• Thừa cân, đặc biệt mỡ bụng nhiều.
• Có người thân ruột thịt mắc đái tháo đường.
• Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ.
• Phụ nữ từng sinh con rất to.
• Có hội chứng buồng trứng đa nang.
• Tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.
• Ít vận động.
• Người lớn tuổi.
• Có mảng da sẫm màu, dày ở cổ hoặc nách.

Nếu đã được chẩn đoán đái tháo đường

Về cân nặng

• Giảm cân thường giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn ở người thừa cân.
• Nhưng phải làm cùng với bác sĩ — vì thuốc có thể cần điều chỉnh khi cân nặng và cách ăn thay đổi.
• Một số thuốc có thể ảnh hưởng tới cân nặng — hỏi bác sĩ nếu thấy thay đổi bất thường.
• Sụt cân đột ngột không chủ ý là dấu hiệu cần báo bác sĩ — có thể là đường huyết đang không kiểm soát được.

Về ăn uống

• Không bỏ bữa — nguy cơ hạ đường huyết khi đang dùng thuốc.
• Ăn đúng giờ nếu có thể.
• Ăn rau và đạm trước, tinh bột sau.
• Hạn chế đồ uống có đường.
• Nên gặp chuyên gia dinh dưỡng để có hướng dẫn phù hợp riêng.
• Không tự áp dụng chế độ ăn cực đoan hoặc nhịn ăn kéo dài mà chưa hỏi bác sĩ.

Về vận động

• Vận động giúp cải thiện kiểm soát đường huyết.
• Mang theo đồ ngọt phòng hạ đường huyết khi tập.
• Không tập khi đang đói.
• Kiểm tra bàn chân trước và sau khi tập.
• Giày vừa vặn, không đi chân đất.
• Hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp.

Cảnh giác với quảng cáo

• Không có sản phẩm nào "chữa khỏi" đái tháo đường.
• Cảnh giác với sản phẩm hứa bỏ được thuốc.
• Đã có sản phẩm bị trộn thuốc hạ đường huyết mà không ghi nhãn — rất nguy hiểm vì có thể gây hạ đường huyết nặng.
• Không bỏ thuốc bác sĩ kê để dùng sản phẩm quảng cáo.
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì thêm.

Dấu hiệu cần đi cấp cứu

• Lơ mơ, lú lẫn, không tỉnh táo.
• Thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ.
• Nôn nhiều, đau bụng dữ dội.
• Đường huyết rất cao kèm mệt nhiều.
• Hạ đường huyết mà không tỉnh lại sau khi ăn đồ ngọt.
• Co giật, mất ý thức.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Sụt cân không rõ nguyên nhân kèm khát nhiều, tiểu nhiều là dấu hiệu cần đi khám sớm.
2. Tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng — nhưng là giai đoạn can thiệp hiệu quả nhất.
3. Không bỏ thuốc bác sĩ kê để dùng sản phẩm quảng cáo "chữa khỏi".

Câu hỏi thường gặp