Cân nặng và tâm lý: đừng để con số quyết định tâm trạng

Cân nặng là một chỉ số sức khoẻ, không phải thước đo giá trị con người.

Điều này nghe hiển nhiên, nhưng rất nhiều người sống như thể ngược lại.

Khi con số quyết định tâm trạng

Dấu hiệu

• Cân xong thấy vui hay buồn cả ngày.
• Cân nhiều lần trong ngày.
• Không dám cân vì sợ con số.
• Ăn uống thay đổi hoàn toàn theo con số vừa thấy.
• Tránh gặp người khác khi thấy mình nặng hơn.
• Không dám chụp ảnh, không dám đi bơi.

Vì sao đây là vấn đề

• Con số dao động hằng ngày vì nước, muối, chu kỳ, thức ăn trong ruột — không phản ánh mỡ.
• Để tâm trạng phụ thuộc vào một con số như vậy là đặt hạnh phúc vào thứ ngẫu nhiên.
• Căng thẳng lại ảnh hưởng ngược tới ăn uống và giấc ngủ.
• Dễ dẫn tới các biện pháp cực đoan.

Cách làm khác

• Cân mỗi tuần một lần, cùng giờ, cùng điều kiện.
• Nhìn xu hướng nhiều tuần, không nhìn từng con số.
• Nếu việc cân gây lo lắng nhiều — hãy ngừng cân một thời gian và dùng cách khác: quần áo, vòng bụng, sức bền.
• Theo dõi những thứ khác của sức khoẻ — ngủ, năng lượng, tâm trạng, khả năng vận động.

Ăn theo cảm xúc và cảm giác tội lỗi

• Ăn để xoa dịu cảm xúc là chuyện rất phổ biến — không có gì đáng xấu hổ.
• Không có "thức ăn xấu" — chỉ có tần suất và lượng.
• Gọi món ăn là "tội lỗi", "hư hỏng" tạo quan hệ không lành mạnh với thức ăn.
• Cảm giác tội lỗi sau khi ăn thường dẫn tới ăn nhiều hơn, không phải ít hơn.
• Ăn xong thì quay lại bình thường ở bữa sau — không nhịn bù, không tự trách.

Về việc so sánh

• Mỗi người có hoàn cảnh, thể trạng, di truyền khác nhau.
• Ảnh trên mạng thường đã qua chỉnh sửa, chọn góc, chọn ánh sáng.
• Ảnh "trước sau" trong quảng cáo thường được dàn dựng.
• Người bán sản phẩm có lợi ích khi bạn thấy mình chưa đủ tốt.
• Bỏ theo dõi những tài khoản làm mình thấy tệ về bản thân.
• So sánh với chính mình trước đây hợp lý hơn.

Đừng nhận xét về cân nặng người khác

Kể cả lời khen.

• "Dạo này gầy đi đấy" có thể là khen một sự sụt cân do bệnh — hoặc do ăn uống không lành mạnh.
• "Béo lên rồi" gây tổn thương, và không giúp ai thay đổi cả.
• Nhận xét về cơ thể trẻ em có thể để lại ảnh hưởng lâu dài.
• Trêu chọc về cân nặng làm tăng nguy cơ rối loạn ăn uống.
• Không bình luận về đồ ăn trên đĩa người khác.

Nói gì thay thế

• Khen những thứ không phải ngoại hình — "trông anh vui nhỉ", "dạo này khoẻ không".
• Hỏi thăm chân thành.
• Nếu lo cho ai đó — hỏi riêng, hỏi về sức khoẻ, không nói về ngoại hình.

Với trẻ em

• Không bình luận về cân nặng, ngoại hình của trẻ.
• Không bình luận về cân nặng của chính mình trước mặt trẻ.
• Không dùng đồ ăn làm phần thưởng hay hình phạt.
• Không ép ăn hết phần.
• Không cho trẻ ăn kiêng mà chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Tập trung vào ăn đa dạng, vận động vui vẻ — không vào con số.
• Người lớn làm gương là cách hiệu quả nhất.

Dấu hiệu cần hỗ trợ chuyên môn

• Ám ảnh về thức ăn và cân nặng chiếm phần lớn suy nghĩ.
• Ăn thành cơn mất kiểm soát rồi thấy tội lỗi nặng nề.
• Nôn, dùng thuốc nhuận tràng hoặc tập quá sức để bù sau khi ăn.
• Nhịn ăn kéo dài, sợ hãi khi phải ăn.
• Tránh ăn cùng người khác, tránh các dịp gặp gỡ.
• Cắt bỏ ngày càng nhiều loại thực phẩm.
• Tự đánh giá bản thân hoàn toàn qua con số cân.
• Mất kinh, chóng mặt, rụng tóc nhiều, hay lạnh.
• Buồn chán kéo dài, mất hứng thú với mọi việc.
• Có ý nghĩ làm hại bản thân — cần hỗ trợ ngay lập tức.

Đây là những vấn đề sức khoẻ có cách điều trị. Tìm hỗ trợ không phải dấu hiệu yếu đuối — và càng sớm thì càng dễ.

Một cách nhìn cân bằng

Quan tâm tới sức khoẻ là tốt. Ám ảnh về cân nặng thì không.

Ranh giới thường nằm ở chỗ: việc này đang làm cuộc sống của bạn tốt hơn hay đang làm nó khổ sở hơn.

Nếu là vế thứ hai — đó là lúc cần lùi lại và có thể cần giúp đỡ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Con số cân dao động hằng ngày vì nhiều lý do — đừng để nó quyết định tâm trạng cả ngày.
2. Đừng nhận xét về cân nặng người khác, kể cả lời khen.
3. Ám ảnh về ăn uống và cân nặng là vấn đề có cách điều trị — tìm hỗ trợ sớm thì dễ hơn.

Câu hỏi thường gặp