Cân nặng ở người cao tuổi: giữ cơ quan trọng hơn giữ số

Ở người cao tuổi, cách nhìn về cân nặng cần khác với người trẻ.

Điều quan trọng nhất không phải con số — mà là khối cơ, sức mạnh và khả năng tự chăm sóc.

Vì sao sụt cân đáng lo hơn

• Sụt cân ở tuổi này chủ yếu mất cơ, không chỉ mất mỡ.
• Mất cơ dẫn tới yếu, đi lại khó, dễ ngã.
• Ngã ở người cao tuổi có thể gây gãy xương và hậu quả nghiêm trọng.
• Tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Hồi phục sau ốm chậm hơn.
• Ảnh hưởng tới khả năng sống độc lập.

Vì vậy sụt cân không chủ ý ở người cao tuổi luôn cần được đánh giá — không nên coi là "do tuổi già".

Vì sao không nên tự ý giảm cân

• Giảm cân ở tuổi cao thường kéo theo mất cơ và mất xương.
• Có thể dẫn tới thiếu chất.
• Hơi thừa cân ở người cao tuổi không nhất thiết là vấn đề — đôi khi còn là dự trữ khi ốm.
• Cần bác sĩ đánh giá lợi hại trước khi quyết định giảm cân.
• Nếu có chỉ định giảm — phải kèm tập kháng lực và đủ đạm để không mất cơ.

Nguyên nhân ăn kém thường bị bỏ qua

Nhiều nguyên nhân trong số này khắc phục được.

Răng miệng

• Răng đau, răng lung lay, mất răng.
• Răng giả không vừa — nguyên nhân rất phổ biến.
• Khô miệng — có thể do thuốc đang dùng.
• Loét miệng, nấm miệng.

Nuốt

• Nuốt khó, hay sặc — cần đi khám, có nguy cơ viêm phổi do sặc.

Giác quan

• Giảm vị giác và khứu giác làm ăn mất ngon.
• Có thể khắc phục phần nào bằng gia vị thơm, món đa dạng màu sắc.

Thuốc

• Nhiều thuốc gây chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác, khô miệng.
• Dùng nhiều thuốc cùng lúc làm tăng khả năng này.
• Nên rà lại danh sách thuốc với bác sĩ.

Tâm lý và hoàn cảnh

• Buồn chán, cô đơn, ăn một mình.
• Mất người bạn đời.
• Khó đi chợ, khó nấu ăn.
• Khó khăn tài chính.
• Sa sút trí tuệ làm quên ăn.

Bảo đảm đủ dinh dưỡng

• Đủ đạm là ưu tiên hàng đầu — cần cho việc giữ cơ.
• Chia đạm đều các bữa thay vì dồn một bữa.
• Nguồn dễ ăn — trứng, cá, thịt băm, đậu phụ, sữa, sữa chua.
• Chế biến mềm, dễ nhai — hấp, hầm, băm nhỏ, nấu cháo đặc.
• Chia nhiều bữa nhỏ nếu ăn ít một lần.
• Thêm bữa phụ — sữa, sữa chua, chuối, bánh mềm.
• Uống nước đều theo giờ — người cao tuổi ít thấy khát nên dễ thiếu nước.
• Chú ý đủ canxi và vitamin D — hỏi bác sĩ về việc bổ sung.
• Đa dạng thực phẩm để đủ vi chất.

Vận động — phần quan trọng nhất

Tập kháng lực nhẹ

• Ngồi xuống đứng lên từ ghế — bài đơn giản và hiệu quả nhất.
• Kiễng gót khi vịn ghế.
• Nâng tay với vật nhẹ.
• Dây kháng lực nhẹ.
• Hai tới ba buổi mỗi tuần.

Thăng bằng — phòng ngã

• Đứng một chân khi vịn ghế.
• Đi theo đường thẳng.
• Tập ở nơi có chỗ vịn, có người bên cạnh.

Đi bộ

• Đi đều đặn, mức vừa sức.
• Chia nhỏ trong ngày.
• Giày vừa chân, đế chống trượt.

Hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu — nhất là khi có bệnh tim mạch, khớp, hoặc hay chóng mặt.

Phòng ngã trong nhà

• Dọn bớt đồ dưới sàn, cuộn dây điện gọn.
• Bỏ thảm trơn hoặc cố định mép thảm.
• Đủ ánh sáng, nhất là lối đi ban đêm.
• Lắp tay vịn ở nhà tắm và cầu thang.
• Thảm chống trượt trong nhà tắm.
• Kiểm tra mắt định kỳ.
• Rà lại thuốc gây chóng mặt với bác sĩ.
• Đứng dậy từ từ — tránh tụt huyết áp tư thế.

Khi nào cần đi khám

• Sụt cân không chủ ý.
• Ăn kém kéo dài.
• Yếu đi rõ rệt, khó đứng lên khỏi ghế.
• Đã ngã một lần — cần đánh giá nguyên nhân.
• Nuốt khó, hay sặc.
• Buồn chán kéo dài, không muốn làm gì.
• Hay quên nhiều hơn trước.
• Tăng cân nhanh kèm phù — có thể liên quan tim hoặc thận.

Vai trò của người nhà

• Để ý cân nặng và sự thay đổi — người cao tuổi thường không tự nhận ra.
• Ăn cùng nếu có thể — ăn một mình làm ăn kém đi rõ rệt.
• Hỗ trợ đi chợ, nấu ăn.
• Nhắc uống nước theo giờ.
• Đưa đi khám răng định kỳ.
• Cùng đi bộ, cùng tập.
• Không ép ăn — tìm món dễ ăn và hợp khẩu vị hơn.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ở người cao tuổi, sụt cân thường đáng lo hơn thừa cân vài ký.
2. Không tự ý giảm cân ở tuổi cao — cần bác sĩ đánh giá vì nguy cơ mất cơ và xương.
3. Đủ đạm và tập kháng lực nhẹ là hai việc quan trọng nhất để giữ cơ và phòng ngã.

Câu hỏi thường gặp