Giảm cân khi có bệnh mạn tính: cần thận trọng gì

Giảm cân thường có lợi cho người có bệnh mạn tính. Nhưng cách làm phải phù hợp — và cần trao đổi với bác sĩ trước.

Vì sao phải hỏi bác sĩ trước

• Thay đổi cân nặng và chế độ ăn có thể ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc.
• Một số thuốc cần điều chỉnh liều khi cân nặng thay đổi.
• Một số chế độ ăn không phù hợp với người có bệnh thận, bệnh gan.
• Cần theo dõi các chỉ số trong quá trình.
• Tránh các rủi ro có thể phòng được.

Với người đái tháo đường

Điểm quan trọng nhất: nguy cơ hạ đường huyết

• Ăn ít hơn hoặc tập nhiều hơn có thể gây hạ đường huyết nếu đang dùng một số loại thuốc.
• Phải trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn hoặc tập luyện đáng kể.
• Bác sĩ có thể cần điều chỉnh thuốc.

Dấu hiệu hạ đường huyết cần biết

• Đói cồn cào, vã mồ hôi lạnh, run tay.
• Tim đập nhanh.
• Hoa mắt, chóng mặt, yếu người.
• Lo lắng, bứt rứt.
• Lú lẫn, nói khó, hành vi khác lạ.

Xử trí

• Nếu còn tỉnh và nuốt được — dùng đường hấp thu nhanh ngay.
• Sau đó ăn bữa nhẹ có tinh bột.
• Nếu lơ mơ hoặc bất tỉnh — KHÔNG cho ăn uống, đặt nằm nghiêng, gọi cấp cứu.

Lưu ý khác

• Luôn mang theo đường hoặc kẹo.
• Không bỏ bữa.
• Ăn thêm trước khi vận động nhiều.
• Theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Cho người thân biết dấu hiệu và cách xử trí.
• Kiểm tra bàn chân hằng ngày — nhất là khi tăng vận động.
• Giày vừa chân, không đi chân đất.

Với người bệnh tim

• Hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp trước khi bắt đầu tập.
• Tăng cường độ từ từ.
• Giảm muối là ưu tiên.
• Uống thuốc đều, không tự ngưng kể cả khi thấy khoẻ hơn.
• Dừng ngay và đi cấp cứu nếu đau tức ngực kèm vã mồ hôi, khó thở.
• Không tập khi thời tiết quá lạnh hoặc quá nóng.
• Báo bác sĩ nếu khó thở khi gắng sức tăng dần.

Với người bệnh thận

• Cần chế độ ăn riêng — lượng đạm, muối và một số khoáng chất phải được hướng dẫn cụ thể.
• Không tự áp dụng chế độ ăn nhiều đạm.
• Không tự dùng thực phẩm bổ sung.
• Hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
• Cần chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn.
• Theo dõi chức năng thận theo lịch.

Với người bệnh gan

• Giảm cân thường có lợi với gan nhiễm mỡ — nhưng giảm quá nhanh có thể không tốt.
• Nên giảm từ từ theo hướng dẫn.
• Hạn chế rượu bia hoàn toàn nếu bác sĩ dặn.
• Không tự dùng thuốc bổ gan, thực phẩm chức năng — nhiều loại ảnh hưởng tới gan.
• Kể với bác sĩ mọi sản phẩm đang dùng.

Với người bệnh tuyến giáp

• Cân nặng có thể khó thay đổi nếu tuyến giáp chưa được kiểm soát tốt.
• Uống thuốc đều, đúng cách theo hướng dẫn.
• Một số thực phẩm và thuốc ảnh hưởng tới hấp thu thuốc tuyến giáp — hỏi bác sĩ về thời điểm uống.
• Kiểm tra định kỳ theo hẹn.
• Báo bác sĩ nếu cân nặng thay đổi nhiều.

Với người có bệnh khớp

• Giảm cân giúp giảm tải cho khớp gối và khớp háng rõ rệt.
• Chọn hình thức vận động ít dồn nặng lên khớp — bơi, đi bộ dưới nước, đạp xe.
• Tập mạnh cơ quanh khớp.
• Tăng dần, không tập quá sức.
• Đừng ngừng vận động hẳn — cơ yếu làm khớp đau hơn.

Với người có bệnh dạ dày, trào ngược

• Giảm cân thường cải thiện trào ngược.
• Ăn ít một, nhiều bữa.
• Không ăn no sát giờ ngủ.
• Hạn chế đồ chua, cay, nhiều dầu mỡ.
• Không nhịn ăn quá lâu — có thể làm nặng thêm.

Khi đang dùng nhiều thuốc

• Mang danh sách đầy đủ hoặc cả hộp thuốc khi đi khám.
• Kể cả thuốc bổ, thuốc đông y, thực phẩm chức năng.
• Hỏi thuốc nào có thể ảnh hưởng tới cân nặng.
• Không tự ngưng thuốc kể cả khi các chỉ số cải thiện.
• Báo bác sĩ khi bắt đầu thay đổi chế độ ăn hoặc tập luyện.

Theo dõi trong quá trình

• Cân nặng và vòng bụng.
• Các chỉ số theo bệnh — đường huyết, huyết áp, mỡ máu, chức năng thận.
• Ghi sổ và mang đi tái khám.
• Báo ngay nếu có triệu chứng bất thường.
• Tái khám theo hẹn, không tự giãn cách.

Dấu hiệu cần dừng và đi khám ngay

• Chóng mặt nhiều, ngất.
• Đau ngực, khó thở bất thường.
• Tim đập rất nhanh hoặc không đều.
• Dấu hiệu hạ đường huyết.
• Mệt lả bất thường.
• Sụt cân nhanh hơn dự kiến nhiều.
• Phù chân, khó thở khi nằm.
• Rụng tóc nhiều, kinh nguyệt bất thường.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn hoặc tập luyện đáng kể — một số thuốc cần điều chỉnh.
2. Người đái tháo đường cần chú ý nguy cơ hạ đường huyết và luôn mang theo đường.
3. Không tự ngưng thuốc kể cả khi các chỉ số đã cải thiện.

Câu hỏi thường gặp