Đọc quảng cáo sức khoẻ: cách tự kiểm chứng

Bạn không cần kiến thức y khoa để nhận ra phần lớn quảng cáo sai sự thật. Chỉ cần vài câu hỏi.

Câu hỏi quan trọng nhất

"Ai được lợi khi tôi tin điều này?"

• Người đưa thông tin có bán sản phẩm không?
• Có đường dẫn mua hàng ngay trong bài không?
• Có mã giảm giá, có "liên hệ tư vấn" không?
• Người viết có được trả tiền không?

Nếu người đưa thông tin cũng là người bán — thông tin đó cần kiểm chứng từ nguồn khác.

Các câu hỏi tiếp theo

"Điều này có quá tốt để là thật không?"

• Hứa nhanh, dễ, không cần cố gắng.
• Giải quyết nhiều vấn đề cùng lúc.
• "Hiệu quả với mọi người."
• Không có tác dụng bất lợi nào.

Thực tế không có gì vừa nhanh vừa dễ vừa an toàn vừa hiệu quả với tất cả.

"Bằng chứng là gì?"

• Ảnh trước sau — không phải bằng chứng.
• Lời kể của người dùng — giá trị rất hạn chế.
• "Nghiên cứu cho thấy" mà không nói nghiên cứu nào.
• Nghiên cứu do chính công ty bán sản phẩm thực hiện.
• Biểu đồ không có nguồn, không có đơn vị.

"Người nói có chuyên môn gì?"

• Kiểm tra người đó có phải bác sĩ thật không.
• Chuyên môn có đúng lĩnh vực không.
• Hình ảnh có thể bị dùng trái phép — chuyện này đã xảy ra nhiều lần.
• Người nổi tiếng không phải chuyên gia y tế.

Các thủ thuật thuyết phục thường gặp

Tạo cảm giác khẩn cấp

• "Chỉ còn hôm nay", "chỉ còn vài suất".
• Đồng hồ đếm ngược.
• Mục đích là không cho bạn thời gian suy nghĩ.

Tạo cảm giác thiếu sót

• Làm bạn thấy cơ thể mình có vấn đề.
• Nhấn mạnh khuyết điểm.
• Rồi bán giải pháp.

Dựa vào số đông

• "Hàng nghìn người đã dùng."
• Bình luận khen ngợi — dễ tạo giả.
• Lượt thích, lượt chia sẻ — mua được.

Tạo cảm giác bí mật

• "Điều bác sĩ không nói với bạn."
• "Bí quyết bị giấu kín."
• Đây là dấu hiệu rất rõ của quảng cáo không đáng tin.

Kể câu chuyện cảm động

• Câu chuyện dễ tin hơn số liệu.
• Nhưng một câu chuyện không chứng minh được gì.

Về ảnh trước sau

Rất dễ dàn dựng:

• Góc chụp, ánh sáng, tư thế khác nhau.
• Quần áo khác, hút bụng, đứng thẳng hơn.
• Chỉnh sửa ảnh.
• Hai người khác nhau.
• Ảnh lấy từ nơi khác.
• Chụp cách nhau nhiều tháng và người đó còn làm nhiều việc khác.

Về lời chứng thực

• Người kể thành công được chọn lọc — người không hiệu quả không xuất hiện.
• Nhiều lời chứng thực được trả tiền hoặc dàn dựng.
• Một người có hiệu quả không có nghĩa là sản phẩm có tác dụng — có thể do nhiều yếu tố khác.
• Không ai kể về tác dụng bất lợi mình gặp.

Dấu hiệu cần dừng lại ngay

• Khuyên bỏ thuốc bác sĩ kê.
• Khuyên không đi khám, không tiêm chủng.
• "Chữa khỏi hoàn toàn" bệnh mạn tính.
• Nói mọi lời khuyên y tế chính thống đều sai.
• Bán sản phẩm cho trẻ em, phụ nữ mang thai mà không cảnh báo gì.
• Không ghi tác dụng bất lợi nào.
• Tấn công người đặt câu hỏi.

Cách tự kiểm tra nhanh trong hai phút

• Tìm tên sản phẩm kèm từ "cảnh báo" hoặc "thu hồi" — nếu đã có vấn đề thì thường có thông tin.
• Xem trang bán hàng có địa chỉ, số điện thoại cố định rõ ràng không.
• Tìm ngược ảnh "bác sĩ" trong quảng cáo — nhiều trường hợp là ảnh lấy từ nơi khác.
• Xem tài khoản đăng bài lập bao lâu rồi, có đăng nội dung gì khác không.
• Đọc các bình luận tiêu cực, không chỉ đọc phần khen.
• Chụp màn hình lại trước khi mua — hữu ích nếu về sau có vấn đề.

Nên tìm thông tin ở đâu

• Hỏi bác sĩ — nhất là bác sĩ đang theo dõi bệnh của mình.
• Hỏi dược sĩ ở nhà thuốc — dễ tiếp cận và thường sẵn lòng giải thích.
• Trang thông tin của cơ quan y tế chính thức.
• Trang của bệnh viện, trường y.
• Cảnh giác với mọi thông tin đi kèm lời mời mua hàng.

Khi người thân tin vào quảng cáo

• Đừng chê bai hay chế giễu — làm người ta phòng thủ hơn.
• Hỏi han để hiểu họ đang lo điều gì.
• Đề nghị cùng đi khám để hỏi bác sĩ.
• Đưa thông tin từ nguồn đáng tin thay vì tranh cãi.
• Nếu là người cao tuổi — để ý xem có bị lừa mua với giá rất cao không.
• Kiên nhẫn — thay đổi niềm tin cần thời gian.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Hỏi "ai được lợi khi tôi tin điều này" — câu hỏi loại được phần lớn quảng cáo sai.
2. Ảnh trước sau và lời chứng thực không phải bằng chứng.
3. Khuyên bỏ thuốc bác sĩ kê hay khuyên không đi khám là dấu hiệu dừng lại ngay.

Câu hỏi thường gặp